saberblog

Wczoraj wróciłem do Rangunu i po popołudniowym zwiedzaniu marzyłem już tylko o jednym – usiąść i nic nie robić. Totalne nieróbstwo. Po kilku dniach nieustannego maratonu: zwiedzania, ciągłego przemieszczania się, godzin spędzonych w samochodzie, lotnisk, przelotów, odpraw i kontroli bezpieczeństwa, zniknął mój entuzjazm a organizm po prostu powiedział „dość”.

Nie chodzi nawet o zmęczenie fizyczne. Bardziej dopadło mnie znużenie powtarzalnością tych dni i presją, żeby zobaczyć jak najwięcej, zdążyć wszędzie i niczego nie przegapić. Do tego zupełnie przejadło mi się już lokalne jedzenie, na sam widok ryżu, ryżowego makaronu, oleju palmowego i piekielnie ostrych dodatków robi mi się słabo. Najchętniej wciągnąłbym teraz porządnego, polskiego schabowego albo mielonego… ale tutaj takich rarytasów próżno szukać.

Wieczór spędziłem więc w hotelu, nigdzie nie wychodziłem. Na kolację zamówiłem kraba w tempurze, do tego lampka czerwonego, cierpkiego lokalnego wina i tak minęła mi reszta wieczoru na spokojnych rozmyślaniach, co będę robił przez najbliższe dni w Bangkoku. Samolot miałem dopiero rano, bez pośpiechu mogłem więc spokojnie zjeść śniadanie, spakować się i dopiero potem ruszyć na lotnisko.

Przez okna auta po raz ostatni patrzyłem na zielone ulice Rangunu, podziwiałem piękne wille, w których mieszkają emerytowani generałowie i zastanawiałem się, czy jeszcze kiedyś tu wrócę. A chciałbym. Bo mimo przejechanych setek kilometrów Birma wciąż ma ogromnie dużo do zaoferowania, a do tego wciąż nie została zadeptana przez masową turystykę. Bardzo mi się tutaj podobało.

Przed wejściem na terminal z moim lokalnym przewodnikiem wymieniliśmy uprzejmości, numery telefonów i obiecaliśmy sobie kontakt. Kto wie, może kiedyś jeszcze skorzystam z jego usług, jeśli znów zawitam do Mjanmy.

Na lotnisku czekał dziki tłum. Dobrze, że przyjechaliśmy trzy godziny przed wylotem, bo kolejka ciągnęła się jeszcze przed samym wejściem. Sprawdzanie paszportów, biletów, skanowanie bagażu… dopiero potem odprawa, karta pokładowa, kolejne bramki bezpieczeństwa i kontrola paszportowa. Summa summarum – na lotnisku wcale nie było czasu na błogie nicnierobienie, zdążyłem tylko wypić szybką mrożoną kawę i już wsiadaliśmy do samolotu.

Do Bangkoku leciałem sam, a właściwie miałem dla siebie całe trzy miejsca. Jedyny minus – siedziałem na samym końcu samolotu, ale zupełnie mi to nie przeszkadzało. Nigdzie się nie spieszyłem, a za to nikt obok nie chrumkał, nie mlaskał, nie kaszlał, nie siorbał, nie gadał nad uchem ani nie spał mi na ramieniu. Same plusy.

Wydostanie się z lotniska w Bangkoku poszło błyskawicznie. Gorzej było później, bo wpadliśmy w potężne korki. Tym razem spałem w hotelu w samym centrum i zanim tam dotarliśmy, minęła prawie godzina. Uprzejmy, starszy kierowca próbował mi coś tłumaczyć o płatnej autostradzie, ale ledwo go rozumiałem. Na szczęście dowiózł mnie dokładnie tam, gdzie chciałem. Gdy tylko odebrałem klucze do pokoju, po prostu runąłem na łóżko.

Wreszcie odzyskałem normalny dostęp do internetu i połączeń telefonicznych. Przez prawie dwa tygodnie byłem praktycznie odcięty od świata, a korzystanie z VPN-u dawało mi solidnie w kość. Efekt? Zablokowana bankowość elektroniczna, karta kredytowa, skrzynka mailowa… nawet nie wiem, co jeszcze.

Późny lunch zjadłem w hotelowej restauracji, a potem przejrzałem wycieczki do miejsc w Bangkoku, których jeszcze nie widziałem. Postanowiłem, że jutro pojadę zobaczyć pływający targ i słynny targ na torach.

Przyleciałem tak potwornie głodny, że gdy tylko spotkałem przewodnika, który miał mnie odebrać z lotniska, od razu postawiłem sprawę jasno: zanim zaczniemy cokolwiek zwiedzać, muszę coś zjeść, bo inaczej zjem jego. Na szczęście podszedł do tego z humorem.

W hotelu zostawiłem tylko bagaż i niemal od razu ruszyliśmy do jakiejś niewielkiej jadłodajni, która okazała się całkiem przyjemna. Wrzuciłem coś na ruszt, zjadłem w tempie, które pewnie nie przystoi turyście na wakacjach, ale za to błyskawicznie postawiło mnie na nogi. Dopiero wtedy byłem gotowy ruszyć dalej – do Chinatown.

Miasto tonęło w korkach, ale pogoda nieustannie dopisała. Najpierw pojechaliśmy w stronę portu, gdzie kolorowe statki i łodzie kołysały się na wodzie, tworząc naprawdę malowniczy widok. Niestety obok tego piękna trudno było nie zauważyć biedy, która momentami aż biła po oczach.

Chińska społeczność właśnie przygotowywała się do obchodów Chińskiego Nowego Roku – tym razem pod znakiem konia. Widać to było dosłownie wszędzie, na straganach, w sklepikach, na ulicach – pełno było figurek, obrazków i wszelkich ozdób z motywem konia.

Bazar, jak to bazar, żył własnym rytmem. Pełen był egzotycznych smaków i zapachów, na stoiskach można było znaleźć rzeczy, które dla Europejczyka wyglądają jak kulinarna przygoda z pogranicza odwagi i szaleństwa – robaki, chrząszcze, koniki polne, prażone jedwabniki. Do tego nieskończona liczba dziur w chodnikach, przez które trzeba było uważnie stawiać każdy krok.

A jednak wszystko miało swój niepowtarzalny urok. Spacerowaliśmy powoli między straganami, przeciskając się przez tłum. Mój przewodnik opowiadał o tej części miasta, o jej historii i mieszkańcach. Nie było gorąco tylko raczej tłoczno. Co chwilę docierały do mnie nowe zapachy: jedne kuszące a inne zdecydowanie mniej.

Do Birmy chciałem przyjechać od dziecka. Odkąd przypadkiem trafiłem na program podróżniczy: Azjatycka Magistrala. Jeden odcinek poświęcony był właśnie Birmie i pamiętam obejrzałem go jak zahipnotyzowany.

Niegdyś zapomniane i omijane szerokim łukiem, dziś Mjanma – dawniej Birma – powoli, lecz z niezwykłą siłą wraca na mapę marzeń podróżników. To kraj, który potrafi oczarować od pierwszego spojrzenia: złote stupy sięgające nieba niczym drapacze chmur, pradawne ruiny skąpane w porannym świetle, tajemnicze plemiona górskie, dzikie dżungle wciąż kryjące swoje sekrety, spokojne nadmorskie kurorty, sznury mnichów w bordowych szatach i miasta o hipnotyzującej atmosferze – te same, które rozpalały wyobraźnię Kiplinga i Orwella.

Przez długie dekady Birma była krajem zamkniętym, rządzonym przez wojskową juntę i odciętym od świata. Gdy wreszcie uchyliła swoje drzwi, podróżnicy mogli zajrzeć jedynie do kilku wybranych miejsc: zachwycających świątyń Baganu, pływających wiosek na jeziorze Inle, klasztorów Mandalaj oraz Rangunu – dawnej stolicy, pełnej kolonialnych śladów i strzelistych, złotych pagód.

Ale to już przeszłość. Po zniesieniu bojkotu turystycznego ogłoszonego przez Aung San Suu Kyi, Mjanma znów zaczęła przyciągać ciekawskich z całego świata. Przyjeżdżają tu w poszukiwaniu Azji, jakiej już prawie nie ma – autentycznej, niespiesznej, wciąż zanurzonej w rytmie tradycji. Jednocześnie kraj pozostaje pełen sprzeczności: władze nadal kontrolują ruch turystyczny, a wielu odwiedzających zadaje sobie pytanie, czy pieniądze zostawione w podróży nie trafiają do armii oskarżanej o liczne nadużycia.

Ci jednak, którzy zdecydują się tu przyjechać, odkrywają miejsce niezwykle poruszające – kulturę słynącą z życzliwości, zawieszoną pomiędzy dawnym światem a nieuchronną nowoczesnością. Klasztory są sercem birmańskiego życia, a buddyjskie rytuały wyznaczają codzienny rytm nawet w tętniącym zmianami Rangunie. To kraj, który nie krzyczy – on szepcze. I właśnie dlatego zostaje w pamięci na długo.

Dziś rano, zaraz po śniadaniu, zabrano mnie w miejsce, gdzie wciąż żyją dawne rzemiosła. Odwiedziliśmy lokalne warsztaty – takie, w których złoci się ornamenty, tka gobeliny, rzeźbi w drewnie i marmurze. Patrząc na pracę rzemieślników miałem wrażenie, jakby czas trochę się tu zatrzymał. Wiele z tych technik niemal się nie zmieniło od czasów, gdy przed wiekami powstawały przedmioty dla Dworu Królewskiego. Pogoda była przyjemna – ani za gorąco, ani zbyt wilgotno, jedynie smog i spaliny unoszące się w powietrzu czasem dawały się we znaki.

W Mjanmie mówi się, że zanim chłopak stanie się mężczyzną, musi najpierw zostać mnichem. To krótkie birmańskie przysłowie bardzo wiele wyjaśnia – choćby to, dlaczego w Myanmarze spotyka się tak ogromną liczbę mneichów. Buddyzm zajmuje tu w kulturze miejsce absolutnie wyjątkowe. Pojechaliśmy zobaczyć codzienne życie mnichów podczas porannej procesji po datki w Mahagandayon – największym klasztorze w Birmie, gdzie jednocześnie może mieszkać i uczyć się nawet około tysiąca mnichów. Ubrani w charakterystyczne bordowe szaty przechodzą przez teren klasztoru i okoliczne ulice, zbierając ofiarowane przez wiernych jedzenie. To stara, głęboko zakorzeniona buddyjska tradycja. Szczególnie często można ją zobaczyć w okolicach Mandalaj – grupy mnichów zmierzające po żywność są tam codziennym widokiem. Cała procesja odbywa się w ciszy, z ogromnym spokojem i godnością. To jednocześnie gest wsparcia ze strony lokalnej społeczności. Większość chłopców w Mjanmie spędza przynajmniej część życia w klasztorze, ucząc się zasad buddyzmu.

Mnichów widać tu dosłownie wszędzie. Małych chłopców, młodzieńców, starszych mężczyzn, a także mniszki. W czerwonych, pomarańczowych i bordowych szatach spacerują ulicami, modlą się w świątyniach, czasem krążą między stoiskami na targach.

Do kompleksu świątynnego dotarliśmy przed 10:00 rano, żeby zobaczyć jeden z najważniejszych momentów dnia – ceremonię śniadania. Gdy weszliśmy na dziedziniec klasztoru, naszym oczom ukazały się dwie długie kolumny mnichów ustawionych od najstarszego do najmłodszego. W pełnym skupieniu czekali na dźwięk dzwonu, który miał dać znak rozpoczęcia posiłku. Widok był naprawdę niezwykły. Z wielkich garów rozdawano jedzenie – ryż, owoce, warzywa i drobne słodycze. Jedna po drugiej bordowe sylwetki kierowały się do ogromnej jadalni. Najpierw modlitwa, potem posiłek. Wszystko obserwowałem przez szeroko otwarte drzwi i okna. Klasztor jest otwarty dla każdego – dzięki temu może nie tylko dzielić się swoją wiarą, ale też liczyć na wsparcie ludzi. Nazwiska tych, którzy szczególnie pomogli finansowo, zapisano na płytach ustawionych wzdłuż drogi prowadzącej do jadalni. Dowiedziałem się też, że każdy młody Birmańczyk powinien choć raz w życiu wstąpić do klasztoru i przejść ceremonię wprowadzenia w świat buddyzmu. Tak nakazuje tradycja wywodząca się z życia samego Buddy. Nauka powinna rozpocząć się przed dwudziestym rokiem życia i trwać przynajmniej tydzień. Dla rodziny młodego ucznia to ogromny zaszczyt. Pobyt w klasztorze ma też bardzo praktyczny wymiar – młody Birmańczyk poznaje najważniejsze teksty buddyjskie i wielowiekowe sutry. Uczy się czytać, pisać i liczyć, a w bardziej turystycznych miejscach, takich jak to, może także nauczyć się języka angielskiego. Czas spędzony w klasztorze bywa dla wielu z nich prawdziwą szansą – czasem nawet furtką do lepszej przyszłości.

Po lunchu odwiedziliśmy tekową świątynię – monastyr Shwenandaw. Ma ponad 120 lat i już od pierwszego spojrzenia zachwycał niezwykłą ilością misternych rzeźbień, które pokrywają niemal każdy fragment budowli – zarówno na zewnątrz, jak i wokół ołtarza. A jednak sama świątynia wydaje się zaskakująco skromna. W środku panuje półmrok, a drewniana podłoga skrzypi przy każdym kroku. Byłem tam jedynym zagranicznym turystą. Ludzie przyglądali mi się z ciekawością, ale zaraz potem pojawiały się uśmiechy.

Na koniec odwiedziliśmy Pagodę Kuthodaw, nazywaną „największą księgą świata”. Nazwa nie jest przypadkowa – buddyjskie pisma wyryto tam na 729 marmurowych płytach. Dzień zakończył się pięknym widokiem zachodzącego słońca ze Wzgórza Mandalaj i trudno było o lepsze zwieńczenie tego dnia. Chociaż nie, wpadłem jeszcze na kolacje w hotelowej restauracji gdzie od 2 dni byłem jedynym gościem. Osobliwe to było uczucie siedzieć w pojedynkę jakby na olbrzymiej sali balowej gdzie kelnerzy tylko czekali na jedno moje spojrzenie i zaraz przybiegali pytać czy czegoś mi nie brakuje.

W drodze do Mandalay zatrzymaliśmy się na wczesny lunch w Myingyan. Już po chwili podeszła do mnie bardzo miła kobieta, która z ogromnym zaangażowaniem próbowała namówić mnie, żebym wpadł na wesele jej dziecka. Po ich strojach widać było, że nie należą do biednych, a ja – w porównaniu z nimi – wyglądałem jak typowy, trochę zagubiony turysta z plecakiem. I właśnie wtedy po raz pierwszy naprawdę poczułem, czym jest birmańska życzliwość. Taka zupełnie szczera: otwartość, dobroć i radość z życia, która nie potrzebuje wielkich słów.

W Birmie przede wszystkim widać uśmiechy. Najczęściej nieśmiałe. Czasem zapraszające do rozmowy, ale zazwyczaj – z powodu bariery językowej – po prostu witające mnie w ich kraju. Najbardziej w tej sztuce przodują dzieci. Te, które pomagają rodzicom przy ulicznych straganach i małych garkuchniach, i te, które całe dnie spędzają na ulicy. Wszystkie się uśmiechają. A ja odruchowo odwzajemniam ten uśmiech i nagle czuję, jak dzień staje się lżejszy.

Jedna rzecz szczególnie zwróciła moją uwagę wśród obnośnych sprzedawców. Prawie nikt nie próbował mnie nachalnie namawiać do zakupów i nikt nie proponował „spotkania później”, jak to bywa w wielu turystycznych miejscach świata. Wielu Birmańczykom, których spotykałem, wystarczała po prostu chwila rozmowy. Krótkie towarzystwo i czasem zdjęcie, które zostanie na pamiątkę naszego przypadkowego spotkania.

Sam wjazd do Mandalay potrafi trochę zdezorientować. Nagle piaszczysta, wyboista droga zmienia się w asfalt, ruch gęstnieje, a przy drodze pojawia się coraz więcej zabudowań. Miasto powoli zaczyna pulsować własnym rytmem. Mandalay to drugie co do wielkości miasto Birmy, ale wciąż ma w sobie coś z prowincji. Po ulicach spaceruje bydło, a przy wielu głównych drogach próżno szukać chodników. Po zmroku lepiej zresztą nie chodzić poboczem – brak oświetlenia sprawia, że łatwo skręcić nogę w jednej z licznych dziur przy drodze. Na mapie miasto wygląda zachęcająco, ulice biegną równolegle i prostopadle do siebie, jakby zapraszały do długich spacerów, w praktyce jednak chaotyczny i intensywny ruch uliczny szybko weryfikuje te plany.

Atrakcji w Mandalay nie brakuje, ale jedną z rzeczy, które najbardziej zapadły mi w pamięć, było coś bardzo prostego – zniknięcie w tłumie ludzi na słynnym moście U-Bein i obserwowanie zachodu słońca nad wodą. U-Bein to jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków Birmy. Drewniany most z drewna tekowego ciągnie się przez blisko 1200 metrów nad jeziorem Taungthaman. Przez cały dzień jest tu sporo ludzi, ale dopiero o zmierzchu most naprawdę ożywa. Na spokojnej tafli wody krążą rybacy. Mnisi w bordowych szatach przechodzą z jednego końca na drugi. Mieszkańcy wracają z pracy, przejeżdżając most rowerami z brzegu na brzeg. Polubiłem stać trochę z boku i po prostu patrzeć. Obserwować świat, którego nigdy nie będę częścią, a który potrafił wywołać u mnie jednocześnie szeroki uśmiech i dziecięce zdumienie. Co ciekawe, most nie ma żadnych barierek. Spacerując po nim, trzeba uważać – jeden nieostrożny krok i można spaść z wysokości prosto do wody.

Po solidnym, leniwym śniadaniu byłem gotowy na kolejną porcję Buddy i pagód – wiedziałem, że przede mną intensywny dzień. Mój przewodnik przyjechała chwilę po dziewiątej i ruszyliśmy w stronę kolejnych świątyń rozsianych po bezkresnej równinie.

Nie mam pojęcia, ile ich tego dnia zobaczyliśmy – 6 czy może 10? W pewnym momencie zaczęły zlewać się w jedną opowieść z cegły, malowideł i złota. Każda trochę inna, a jednak podobna, te same schody, te same wąskie przejścia, przyjemnych chłód, zapach kurzu i kadzideł, ale mimo tego zmęczenia powtarzalnością, cały Bagan miał w sobie coś hipnotyzującego. To miejsce naprawdę robi wrażenie i trudno przejść obok niego obojętnie.

Nie wróciliśmy od razu do hotelu. Po drodze zatrzymaliśmy się jeszcze na lunch, a kiedy w końcu dotarłem na miejsce, zamiast paść na łóżko, wskoczyłem do basenu. Najpierw oczywiście upewniłem się dyskretnie, że pływanie jest bezpieczne i nie spotkam tam ani wodnego węża, ani czegoś, co będzie mi się śniło po nocach. Kiedy już wszedłem do wody, poczułem przyjemne ukojenie.

W okolicach miasta odwiedziliśmy wiele rolniczych wiosek. Życie toczyło się tam spokojnie, z dala od głównych dróg i turystycznych tras, proste domy, pola uprawne, dzieci biegające boso, w tych miejscach można było zobaczyć prawdziwą codzienność – tradycyjne techniki pracy, rękodzieło, zwykłe życie bez pośpiechu.

W pamięci szczególnie zapadła mi jedna wioska, nie wiem, czy była „na trasie”, czy trafiliśmy tam przypadkiem, wyglądała autentycznie i akurat odbywało się tam wesele. Zostaliśmy zaproszeni na poczęstunek, zupełnie naturalnie, bez dystansu. mogłem obserwować ceremonię, stroje, sposób, w jaki ludzie się bawili, patrzyłem na ich relacje, gesty, uśmiechy. Zwyczajna życzliwość, szczere zainteresowanie, zagadywanie mnie bez skrępowania, czułem się mile widziany, a nie jak intruz z aparatem. To było jedno z tych doświadczeń, których się nie planuje, a które zostają w głowie na długo.

W Birmie nie spotkałem nachalnych sprzedawców. Owszem, coś proponowali, ale bez presji, bez irytującego nagabywania, raczej z uśmiechem i szacunkiem, było w tym coś bardzo naturalnego i bardzo ludzkiego.

Z powodu lotu balonem czekała mnie bardzo wczesna pobudka. Chwilę po piątej byłem już na nogach, jeszcze lekko zaspany, ale podekscytowany niemal jak dzieciak przed wycieczką szkolną. Minibus podjechał pod hotel punktualnie a w środku, ku mojemu zaskoczeniu, oprócz mnie było jeszcze pięciu Polaków – od razu zrobiło się swojsko.

Rodacy powiedzieli mi, że dzień wcześniej lot się nie odbył – oficjalnie z powodu złej pogody. Ja jednak miałem swoje podejrzenia tzn. turystów było niewielu, więc możliwe, że po prostu czekano na skompletowanie grupy, taki balon zabiera 16 osób i dopiero dziś wszystko się „spięło”.

Na miejscu startu panował półmrok, usiedliśmy w małych grupkach, popijając herbatę i kawę, przegryzając krakersy. Mimo zarwanej nocy wszystkim dopisywał humor, w powietrzu czuć było ekscytację, ekipa techniczna rozkładała ogromną czaszę balonu i powoli napełniała ją powietrzem. Patrzyliśmy, jak z bezwładnego materiału rodzi się coś majestatycznego, robiliśmy zdjęcia, śmialiśmy się, ktoś żartował półgłosem.

Zanim tu dotarłem, miałem w głowie pewien obraz. Ciepłe kolory świtu, mgły oplatające podstawy świątyń, niebo pełne balonów i ten charakterystyczny dźwięk palników rozrywający ciszę poranka – wszystko jak z pocztówki…

W końcu usłyszeliśmy komendę: „Wszyscy na pokład”, zajęliśmy miejsca, po cztery osoby w każdej części kosza, krótkie instrukcje dotyczące lądowania, kilka żartów dla rozluźnienia atmosfery i nagle, niemal niezauważalnie, ziemia zaczęła się oddalać a my płynęliśmy.

Ciemność powoli ustępowała miejsca pierwszym promieniom słońca. Nad równiną Bagan unosiła się cisza przerywana jedynie szumem palnika, w pewnym momencie z oddali dobiegły śpiewy mnichów. To był ten moment, kiedy człowiek przestaje robić zdjęcia i po prostu patrzy.

Przyznam, że spodziewałem się większej liczby balonów nad świątyniami, tymczasem byliśmy jedyni. Może to złudzenie, może kwestia kierunku wiatru, ale przez niemal godzinę unosiliśmy się w promieniu kilku kilometrów, podziwiając wschód słońca tylko dla siebie. Nie było zimno, powietrze było przyjemne, słońce delikatnie ogrzewało twarz, a widoki zapierały dech w piersiach.

Lot balonem nad Baganem to doświadczenie, które trudno porównać z czymkolwiek innym. Cisza, ogrom przestrzeni, tysiące pagód wyrastających z ziemi jak ceglane wyspy, nic dziwnego, że uchodzi za jedną z najbardziej spektakularnych atrakcji tego typu na świecie.

Po lądowaniu czekała na nas symboliczna lampka bąbelków, były też pamiątkowe zdjęcia, krótkie rozmowy i wręczenie certyfikatów a potem rozwieziono nas do hoteli. Dopiero wtedy mogłem spokojnie zjeść śniadanie i przygotować się na kolejną dawkę świątyń, pagód i posągów Buddy.

O dziewiątej odebrał mnie przewodnik. Ten dzień dopiero się zaczynał.