saberblog

W nocy dosłownie mnie wygwizdało w tej mojej leśnej chatce. Budziłem się kilka razy, trzęsąc się z zimna i naciągając na siebie coraz więcej warstw. W końcu nie wytrzymałem ściągnąłem dodatkową kołdrę i pled z sąsiedniego łóżka, owinąłem się nimi jak kokon i próbowałem przestać szczękać zębami. Uparcie odganiałem myśl, że rano czeka mnie lodowaty prysznic. Woda podgrzewana panelami słonecznymi nie miała najmniejszych szans nagrzać się przez noc., pocieszałem się tylko, że od jednego niedomycia nikt jeszcze nie umarł.

Leżąc tak pod stertą koców, przypomniałem sobie, że Birma była na mojej liście marzeń od dzieciństwa i właśnie tu jestem. Ta myśl wracała do mnie przez cały dzień – jak ciche przypomnienie, że spełniam coś, o czym kiedyś tylko czytałem lub oglądałem w programach podróżniczych.

Śniadanie zjadłem na piętrze, na pięknym tarasie z widokiem na okolicę. Byłem jedynym gościem, ale wcale mi to nie przeszkadzało. Omlet, świeże owoce, kawa i oleiste, pikantne shwenoodle z kurczakiem, które okazały się dla mnie zbyt specyficzne.

Poranek był zaskakująco chłodny, chodziłem więc opatulony od stóp do głów. Kilka godzin później ten sam dzień zamienił się w rozgrzaną patelnię. Słońce zaczęło prażyć bez litości i szybko poczułem, że twarz mam już solidnie muśniętą, a może raczej przypieczoną.

Może gdybym posmarował ją thanaką, jak robią to lokalne kobiety, uniknąłbym tego efektu. Ta żółtawa, pachnąca pasta z kory drzewa, nakładana w kółka lub pasy na policzki i czoło, to coś więcej niż kosmetyk. Naturalny filtr, chłodząca warstwa w upale, sposób na cerę i jednocześnie ozdoba. Na twarzach kobiet i dzieci wyglądała jak delikatny, codzienny rytuał.

W końcu wsiedliśmy do łodzi i wypłynęliśmy na jezioro. Spędziliśmy na wodzie długie godziny. Mijaliśmy kolorowe domy na palach, ludzi karmiących mewy, dzieci machające z pomostów. Turystów wciąż było niewielu, co nadawało temu miejscu spokój, którego coraz trudniej szukać w popularnych zakątkach świata.

Muszę przyznać, że rybacy znad jeziora Inle nie wyglądali już dokładnie tak, jak na zdjęciach sprzed dwudziestu lat. Świat się zmienia, nawet w miejscach, które wydają się zatrzymane w czasie. Pomyślałem wtedy, jak ważne jest personalizowanie podróży – wiedzieć, co naprawdę chce się zobaczyć, robić notatki i w odpowiednim momencie powiedzieć przewodnikowi: „zatrzymajmy się tutaj”.

Wypatrywałem rybaków balansujących na jednej nodze tej charakterystycznej, niemal akrobatycznej pozy, którą znałem ze zdjęć. Jedna noga opleciona wokół wiosła, druga stabilnie oparta na łodzi, ręce zajęte siecią, wzrok wbity w wodę. Okazało się jednak, że ci „prawdziwi” rybacy to już rzadkość. Moja przewodniczka uśmiechnęła się i po godzinie zorganizowała jednego z lokalnych mężczyzn, który zapozował mi do zdjęć. Świat się zmienia, czasem nawet tradycja dostosowuje się do obiektywu aparatu.

Mieszkańcy jeziora żyją w dużej mierze samowystarczalnie, łowią ryby, uprawiają pływające ogrody zbudowane z mułu i wodorostów, zbierają pomidory i warzywa. Z łodzi można obserwować ich codzienność: pranie, kąpiele, pracę w ogrodach, przenoszenie trzcin, tkactwo z włókien lotosu, naprawę srebrnej biżuterii. Wszystko toczy się swoim rytmem.

Wioski unoszą się na wodzie, drewniane domy na palach, przed każdym jedna lub dwie łodzie, bez których nie da się tu funkcjonować. Patrząc na przepływające łodzie z turystami, zastanawiałem się, czy mieszkańcy nie mają czasem wrażenia, że ich życie stało się spektaklem, codziennie ktoś podpływa, robi zdjęcia, zagląda w okna, obserwuje.

W pewnym momencie dopłynęliśmy do brzegu, gdzie cumowało wiele łodzi. Sternik wskazał mi wąską ścieżkę prowadzącą na lokalny targ, minąłem kobiety z górskich plemion, w kolorowych chustach na głowach, sprzedające drewno na opał. Ich twarze były spokojne, skupione. Później znów wsiedliśmy do łodzi i popłynęliśmy do bardziej turystycznego miejsca, domu na palach, gdzie powstają tkaniny. Młoda Birmanka oprowadziła mnie po warsztacie, tłumacząc cały proces: od pozyskiwania włókien, przez tkanie i farbowanie, aż po gotowe produkty – longyi, koszule, torby. Jedwab, bawełna, lotos – wszystko kolorowe, misternie wykonane i do kupienia.

W centrum ręcznego tkania lotosu zobaczyłem, jak cienką nić wyciąga się ze łodygi, jak skrupulatnie nawija się ją na szpulkę – proces długi, wymagający cierpliwości i precyzji. Z tych nici powstają szale, spódnice, czapki, tradycyjne stroje, każdy kawałek materiału ma w sobie godziny czyjejś pracy.

Gdziekolwiek dopływaliśmy, czułem niesamowity klimat tego miejsca, było w nim coś ciepłego i prawdziwego, uśmiechy, serdeczność, naturalność. Mimo że byłem daleko od domu, miałem wrażenie, że jestem dokładnie tam, gdzie powinienem być.

Rano zawieźli mnie na lotnisko. Po wczorajszych kulinarnych przygodach skutecznie odechciało mi się hotelowego śniadania. Żołądek wciąż pamiętał swoje, więc wolałem przeczekać i zjeść coś dopiero na lotnisku – nawet gdyby miała to być tylko czarna kawa i herbatnik. Do wylotu do Heho zostało ponad godzinę, więc nigdzie się nie spieszyłem – chwila ciszy przed kolejnym etapem podróży.

Kontrola bezpieczeństwa na lotnisku była wyjątkowo skrupulatna – wyciągali i oglądali dosłownie wszystko: zawartość plecaka, kieszeni, każdej zasuwanej przegródki, nawet nerkę na biodrze. W pewnym momencie, w tym całym zamieszaniu, z ręki wypadły mi pieniądze. Banknoty dolarowe rozsypały się po podłodze, a że w Mjanmie bankomaty praktycznie nie działają, a zachodnie karty kredytowe są bezużyteczne, te „fruwające” dolary wzbudziły niemałe zainteresowanie. Szybko je pozbierałem, czując na sobie kilka uważnych spojrzeń.

Po przylocie do Heho wysadzili nas prosto na płytę lotniska. Mały, prowincjonalny port bez rękawów, schodów, bez pośpiechu, pieszo ruszyliśmy w stronę niewielkiego budynku przypominającego bardziej budkę niż terminal. Ponieważ przyleciałem do innego regionu kraju, wszystkich pasażerów szczegółowo sprawdzano: dokumenty, paszporty, pytania o cel podróży i miejsce pobytu. Trochę to było dziwne, ale nie zamierzałem dyskutować. Spokojnie, rzeczowo odpowiadałem na pytania, uśmiechałem się i czekałem, aż przyjdzie moja kolej, by ruszyć dalej.

W drodze nad Inle Lake zatrzymaliśmy się w Kalaw – malowniczym, autentycznie górskim miasteczku, które uchodzi za bazę wypadową na trekkingi. Rzeczywiście było w nim coś kojącego. Cisza, świeższe powietrze, zielone wzgórza dookoła, podobno to idealne miejsce, by na kilka dni uciec od zgiełku miast – i wierzę w to bez zastrzeżeń. Kalaw ma w sobie tę rzadką dziś prawdziwość – nie zostało jeszcze „zepsute” przez masową turystykę. Samo miasteczko nie jest jakieś spektakularne, ale po Mandalay i okolicach zaskoczyły mnie murowane domy i chodniki. Nagle wszystko wydało się bardziej uporządkowane.

Zakwaterowano mnie w kameralnym, uroczym domku hotelowym schowanym w ogrodzie. Miałem wrażenie, jakbym nocował w środku lasu – cisza, zapach palm, wilgotnej ziemi, robactwo, gady i płazy gdzieś w tle. Byłem jedynym hotelowym gościem, co miało swój klimat, ale też konsekwencje: bar na dachu zamknięty, restauracja nieczynna. Wieczorem w domku zrobiło się przenikliwie zimno, a prysznic w zimnej wodzie skutecznie mnie otrzeźwił. Stałem pod tym lodowatym strumieniem i myślałem, jak bardzo doceniamy pewne rzeczy dopiero wtedy, gdy ich brakuje i jak dobrze mamy na co dzień w Polsce.

Spróbowałem pierwszych lokalnych dań. Birmańskie curry – bardzo tłuste, podawane z ryżem i całą gamą dodatków: warzywa, kiszonki, sosy rybne, chili. Do tego sałatka z fermentowanych liści herbaty z pomidorami i orzeszkami ziemnymi. Smaki intensywne, zupełnie inne niż w Europie. Wiem, że najlepsze jedzenie czeka na ulicznych straganach, ale na to przyjdzie jeszcze czas.

Turystów praktycznie nie ma. Może dwóch Japończyków mignęło mi gdzieś w oddali i to wszystko. Kiedy spaceruję ulicą, ludzie otwarcie się na mnie patrzą. Łysy, biały, wysoki – trudno się nie wyróżniać. Czuję się trochę jak atrakcja turystyczna.

Zachód słońca oglądaliśmy w Shwedagon Pagoda – najświętszej i najbardziej majestatycznej świątyni w kraju. Pokryta szczerym złotem, wysadzana kamieniami szlachetnymi, według wierzeń skrywa relikwie czterech poprzednich Buddów. Ma ponad 2,5 tysiąca lat. Od świtu do nocy wypełniają ją mnisi i wierni. Ludzie obmywają swoje znaki zodiaku – tutaj horoskop zależy od dnia tygodnia, w którym się urodziłeś. Okazało się, że jestem tygrysem z poniedziałku. Pagody całe w złocie, pięknie oświetlone, pełne lokalnych mieszkańców i historii. Tutaj do świętych miejsc wchodzi się boso, bez butów, bez skarpetek. Tak chcą mnisi i nikt z tym nie dyskutuje. Zachodnich turystów wciąż jak na lekarstwo, co – nie ukrywam – jest przyjemne.

Internet działa tu bardzo słabo. Nie mam roamingu, w hotelu jest Wi-Fi, ale bez VPN nie połączyłbym się z WhatsAppem czy Instagramem, mogę co najwyżej ściągnąć maile – trochę jak powrót do innej epoki.

Choć nasze MSZ stanowczo odradza podróże do Mjanmy, cieszę się, że tu przyleciałem. Moje zaprzyjaźnione wietnamskie biuro podróży ma tu swoją filię – gdyby było naprawdę aż tak niebezpiecznie, nie działaliby na miejscu. Oczywiście sytuacja przy granicy z Tajlandią jest niestabilna, zdarzają się starcia zbrojne i działają tam przemytnicze gangi, ale Birma to ogromny kraj. Nie mam zamiaru zapuszczać się tam, gdzie może być groźnie.

Na razie chłonę Rangun. Inny świat. Inne tempo. Inna rzeczywistość. I dopiero pierwszy dzień.

Wczoraj wróciłem do Rangunu i po popołudniowym zwiedzaniu marzyłem już tylko o jednym – usiąść i nic nie robić. Totalne nieróbstwo. Po kilku dniach nieustannego maratonu: zwiedzania, ciągłego przemieszczania się, godzin spędzonych w samochodzie, lotnisk, przelotów, odpraw i kontroli bezpieczeństwa, zniknął mój entuzjazm a organizm po prostu powiedział „dość”.

Nie chodzi nawet o zmęczenie fizyczne. Bardziej dopadło mnie znużenie powtarzalnością tych dni i presją, żeby zobaczyć jak najwięcej, zdążyć wszędzie i niczego nie przegapić. Do tego zupełnie przejadło mi się już lokalne jedzenie, na sam widok ryżu, ryżowego makaronu, oleju palmowego i piekielnie ostrych dodatków robi mi się słabo. Najchętniej wciągnąłbym teraz porządnego, polskiego schabowego albo mielonego… ale tutaj takich rarytasów próżno szukać.

Wieczór spędziłem więc w hotelu, nigdzie nie wychodziłem. Na kolację zamówiłem kraba w tempurze, do tego lampka czerwonego, cierpkiego lokalnego wina i tak minęła mi reszta wieczoru na spokojnych rozmyślaniach, co będę robił przez najbliższe dni w Bangkoku. Samolot miałem dopiero rano, bez pośpiechu mogłem więc spokojnie zjeść śniadanie, spakować się i dopiero potem ruszyć na lotnisko.

Przez okna auta po raz ostatni patrzyłem na zielone ulice Rangunu, podziwiałem piękne wille, w których mieszkają emerytowani generałowie i zastanawiałem się, czy jeszcze kiedyś tu wrócę. A chciałbym. Bo mimo przejechanych setek kilometrów Birma wciąż ma ogromnie dużo do zaoferowania, a do tego wciąż nie została zadeptana przez masową turystykę. Bardzo mi się tutaj podobało.

Przed wejściem na terminal z moim lokalnym przewodnikiem wymieniliśmy uprzejmości, numery telefonów i obiecaliśmy sobie kontakt. Kto wie, może kiedyś jeszcze skorzystam z jego usług, jeśli znów zawitam do Mjanmy.

Na lotnisku czekał dziki tłum. Dobrze, że przyjechaliśmy trzy godziny przed wylotem, bo kolejka ciągnęła się jeszcze przed samym wejściem. Sprawdzanie paszportów, biletów, skanowanie bagażu… dopiero potem odprawa, karta pokładowa, kolejne bramki bezpieczeństwa i kontrola paszportowa. Summa summarum – na lotnisku wcale nie było czasu na błogie nicnierobienie, zdążyłem tylko wypić szybką mrożoną kawę i już wsiadaliśmy do samolotu.

Do Bangkoku leciałem sam, a właściwie miałem dla siebie całe trzy miejsca. Jedyny minus – siedziałem na samym końcu samolotu, ale zupełnie mi to nie przeszkadzało. Nigdzie się nie spieszyłem, a za to nikt obok nie chrumkał, nie mlaskał, nie kaszlał, nie siorbał, nie gadał nad uchem ani nie spał mi na ramieniu. Same plusy.

Wydostanie się z lotniska w Bangkoku poszło błyskawicznie. Gorzej było później, bo wpadliśmy w potężne korki. Tym razem spałem w hotelu w samym centrum i zanim tam dotarliśmy, minęła prawie godzina. Uprzejmy, starszy kierowca próbował mi coś tłumaczyć o płatnej autostradzie, ale ledwo go rozumiałem. Na szczęście dowiózł mnie dokładnie tam, gdzie chciałem. Gdy tylko odebrałem klucze do pokoju, po prostu runąłem na łóżko.

Wreszcie odzyskałem normalny dostęp do internetu i połączeń telefonicznych. Przez prawie dwa tygodnie byłem praktycznie odcięty od świata, a korzystanie z VPN-u dawało mi solidnie w kość. Efekt? Zablokowana bankowość elektroniczna, karta kredytowa, skrzynka mailowa… nawet nie wiem, co jeszcze.

Późny lunch zjadłem w hotelowej restauracji, a potem przejrzałem wycieczki do miejsc w Bangkoku, których jeszcze nie widziałem. Postanowiłem, że jutro pojadę zobaczyć pływający targ i słynny targ na torach.

Restauracje hotelowe świecą pustkami, nie dlatego że brakuje gości, ale dlatego, że Mjanmar dusi się w kryzysie. Wszyscy narzekają na rosnące koszty życia, a kraj od lat krąży w tym samym, ponurym rytmie: zamachy stanu, wojna domowa, niegospodarność i brutalne represje. Każda próba wprowadzenia demokracji była systematycznie sabotowana przez wojsko, którego przetrwanie od dekad opiera się na korupcji, przymusie i kontroli nad gospodarką. Ten kryzys widać na każdym kroku: zamykanych restauracjach, pustych hotelach, zaniedbanych sklepach. Ludzie żyją w ubóstwie, a nadzieja na zmianę wydaje się dziś bardzo odległa.

Moja przewodniczka Khin Khin pokazała mi ulicę niedaleko hotelu, dokąd wieczorem mogłem wybrać się na kolację. Zapamiętałem drogę, charakterystyczne punkty orientacyjne i obiecałem sobie, że po południu ruszę tam w poszukiwaniu czegoś do jedzenia. Trafiłem bezbłędnie, zaglądałem po kolei do różnych jadłodajni, ale żadna nie budziła mojego szczerego entuzjazmu. Wiele z nich wyglądało dość smutno, a w środku serwowano głównie wafle, pizzę, frytki, burgery albo azjatyckie „specjały”, które leżały w przeszklonych gablotach i nie wyglądały ani świeżo, ani apetycznie.

Przypadkiem natknąłem się na willę, w ogrodzie siedziała rodzina, wspólnie jedli kolację, grillując owoce morza. Zatrzymałem się na chwilę przy bramie i poczułem ukłucie zazdrości, bo sam nagle nabrałem ogromnej ochoty na coś podobnego. Po chwili zauważyłem kolejną rodzinę, siedzącą na prowizorycznych krzesłach przy małym stoliku, również zajadającą się owocami morza. Patrzyłem na nich z zaciekawieniem, kiedy nagle z z domu wyszedł mężczyzna i łamaną angielszczyzną zaprosił mnie do środka.

Okazało się, że to niewielka restauracja bufetowa, specjalizująca się w mookacie. Mookata to taka popularna w Tajlandii forma biesiadowania, coś pomiędzy grillem a hot potem. Na specjalnej, kopułowej patelni grilluje się mięso, a w rowku wokół niej bulgocze aromatyczny bulion, w którym gotują się warzywa, makaron i owoce morza. Wypukły środek służy do smażenia mięs np. boczku, marynowanej wieprzowiny a tłuszcz spływa do bulionu, nadając mu głębi smaku. Do wyboru było wszystko: cienko krojona wieprzowina, kurczak, wołowina, krewetki, ośmiorniczki, kalmary, kapusta, warzywa i różne rodzaje makaronu.

Zrobiłem trzy podejścia do bufetu! Za każdym razem nakładałem sobie górę owoców morza, warzyw i makaronu, a potem z dziecięcą radością grillowałem swoją kolację. Na koniec podziękowałem właścicielowi za ten wyborny posiłek i ruszyłem w drogę powrotną do hotelu.

Drogę pamiętałem, ale problem polegał na tym, że zapadła już zupełna ciemność, a ulice nie miały żadnego oświetlenia. Szedłem niemal po omacku, aż nagle przypomniałem sobie, że Mjanma słynie z jadowitych węży – żmij, kobr, pytonów birmańskich, a nawet tzw. węży latających. Podobno żyje tu około 150 gatunków węży, z czego blisko 40 jest jadowitych. Wyobraźnia natychmiast przyśpieszyła, ogólnie galop myśli, a każdy kolejny krok w ciemność wydawał się coraz bardziej ryzykowny.

Oświetlałem sobie drogę latarką w telefonie, chodnika nie było, bałem się, że wpadnę do jakiegoś rynsztoka. Liczyłem kolejne zakręty i pagody, wiedząc, że po trzecim skręcie muszę odbić w lewo i wtedy usłyszałem szczekanie. Całą sforę psów. Przypomniałem sobie, że wcześniej widziałem tu bezpańskie psy, wylegujące się w ostatnich promieniach zachodzącego słońca a teraz gdzieś tu biegały i czekały…

Im bliżej podchodziłem, tym głośniejsze było warczenie. Bałem się nawet skierować w ich stronę światło latarki, żeby ich nie sprowokować. W pewnym momencie zatrzymałem się kompletnie i pomyślałem, że chyba nie pójdę dalej, chciałem wrócić i poprosić kogoś, żeby podwiózł mnie do hotelu. Strach był prawdziwy, wróciły wspomnienia z Zanzibaru, gdzie kiedyś nocą na plaży goniły mnie psy i bałem się, że skończy się to dla mnie bardzo źle. Tamto doświadczenie pozostawiło trwały ślad.

Stałem tak kilka długich minut, sparaliżowany, gdy nagle usłyszałem nadjeżdżający motor. Jadący nim mężczyzna nieświadomie odciągnął uwagę psów, cała zgraja pobiegła za nim, ujadając wniebogłosy. Wykorzystałem ten moment, ruszyłem biegiem w stronę hotelu i dopiero tam, bezpieczny, poczułem, jak schodzi ze mnie całe napięcie.

Do Birmy chciałem przyjechać od dziecka. Odkąd przypadkiem trafiłem na program podróżniczy: Azjatycka Magistrala. Jeden odcinek poświęcony był właśnie Birmie i pamiętam obejrzałem go jak zahipnotyzowany.

Niegdyś zapomniane i omijane szerokim łukiem, dziś Mjanma – dawniej Birma – powoli, lecz z niezwykłą siłą wraca na mapę marzeń podróżników. To kraj, który potrafi oczarować od pierwszego spojrzenia: złote stupy sięgające nieba niczym drapacze chmur, pradawne ruiny skąpane w porannym świetle, tajemnicze plemiona górskie, dzikie dżungle wciąż kryjące swoje sekrety, spokojne nadmorskie kurorty, sznury mnichów w bordowych szatach i miasta o hipnotyzującej atmosferze – te same, które rozpalały wyobraźnię Kiplinga i Orwella.

Przez długie dekady Birma była krajem zamkniętym, rządzonym przez wojskową juntę i odciętym od świata. Gdy wreszcie uchyliła swoje drzwi, podróżnicy mogli zajrzeć jedynie do kilku wybranych miejsc: zachwycających świątyń Baganu, pływających wiosek na jeziorze Inle, klasztorów Mandalaj oraz Rangunu – dawnej stolicy, pełnej kolonialnych śladów i strzelistych, złotych pagód.

Ale to już przeszłość. Po zniesieniu bojkotu turystycznego ogłoszonego przez Aung San Suu Kyi, Mjanma znów zaczęła przyciągać ciekawskich z całego świata. Przyjeżdżają tu w poszukiwaniu Azji, jakiej już prawie nie ma – autentycznej, niespiesznej, wciąż zanurzonej w rytmie tradycji. Jednocześnie kraj pozostaje pełen sprzeczności: władze nadal kontrolują ruch turystyczny, a wielu odwiedzających zadaje sobie pytanie, czy pieniądze zostawione w podróży nie trafiają do armii oskarżanej o liczne nadużycia.

Ci jednak, którzy zdecydują się tu przyjechać, odkrywają miejsce niezwykle poruszające – kulturę słynącą z życzliwości, zawieszoną pomiędzy dawnym światem a nieuchronną nowoczesnością. Klasztory są sercem birmańskiego życia, a buddyjskie rytuały wyznaczają codzienny rytm nawet w tętniącym zmianami Rangunie. To kraj, który nie krzyczy – on szepcze. I właśnie dlatego zostaje w pamięci na długo.