saberblog

Odwiedziwszy prawie setkę krajów, mogę z całą pewnością stwierdzić, że prowincja Bamian znajduje się w pierwszej trójce miejsc, które najbardziej mnie zadziwiły. Może nie podróżowałem wystarczająco dużo, ale nawet po zobaczeniu wielu uznawanych za wyjątkowo piękne miejsc, Bamian uznaję za najbardziej uderzająco fantastyczne – lub przynajmniej jedno z takich – jakie kiedykolwiek odwiedziłem. Oszałamiający, ponadczasowy głęboki błękit jezior Band-e Amir, bogata historia starożytnych miast Gholghola i Zuhak oraz całkowicie puste nisze pozostawione przez posągi Buddy – wszystko to połączyło się, tworząc wspaniałą mozaikę niezapomnianych widoków. Nic dziwię się, że Bamian zapewniło sobie miejsce jako atrakcja Afganistanu w tak wielu ludzkich sercach na całym świecie.

Szczególnie chciałbym spędzić więcej czasu w spektakularnym Band-e Amir, niż pozwala na to jednodniowa wycieczka z Bamian. Jeziora Emira – grupa sześciu jezior o charakterystycznych barwach – od ultraszafirowej do ultraturkusowej – objętych ochroną przez utworzony tu w 2009 roku pierwszy w Afganistanie park narodowy. Samej wodzie z jezior przypisywane są moce uzdrawiające i wiele osób pielgrzymuje do wód. Myk jest jeden – taki, że nie wpuszczają do niego kobiet. Jedyna podróżująca z nami kobieta, praktycznie do końca nie wiedziała, czy ją wpuszczą i czy wystarczy dokument od brodatego pana z lokalnego urzędu. Problem w Afganistanie jest taki, że nawet najwłaściwszy papier wystawiony przez kogoś ważnego, może być podważony przez lokalnego policjanta, owłosionego obdartusa, który zasłaniając się niewiedzą, brakiem decyzyjności żąda potwierdzenia potwierdzeń, co przeciąga się w czasie i nakazuje uzbroić się w duże pokłady cierpliwości dla lokalnych praw.

Wpuszczono nas, nie wiedzieliśmy czego się spodziewać, ale widoki które rozpostarły się zaraz po przejechaniu punktu kontrolnego sprawiły, że zaniemówiłem. Trudno się oddychało, bo park położony jest na wysokości prawie 3 tysięcy metrów. Górskie jeziora, połączone przez sieć naturalnych kaskad i wodospadów, zbudowanych ze śnieżnobiałej skały osadowej są prawdziwym skarbem parku. To, co przyciąga Afgańczyków do parku, to nie tylko piękno przyrody, ale przede wszystkim panujący tam spokój. Jeśli tylko sytuacja w kraju na to pozwala, to podobno park jest idealnym miejscem wypoczynkowym dla przyjezdnych z różnych części Afganistanu, bez względu na ich pochodzenie czy religię. Mówią o nim „kraina spokoju” a my tego dnia byliśmy tam sami. Sami otoczeni bezmiarem naturalnego piękna.

W parku spędziliśmy kilka godzin, mieliśmy okazję pospacerować po okolicznych wzgórzach, zobaczyć jeziora i kaskady praktycznie z każdej perspektywy. Ruhollah zaplanował dla nas piknik na świeżym powietrzu, który sam przygotował, zorganizował miejsce, wyłożył dywanami, poduszkami, które w efekcie wyglądem przypominało poduszowsko. Póki świeciło słońce miło się siedziało, gawędziło, popijało gorącą herbatkę, było rajsko przyjemnie, ale gdy zaszło słońce, zaczęło wiać i zrobiło się nieprzyjemnie. Ziąb był potworny, praktycznie nie do wytrzymania, wracając do hotelu marzyłem, żeby wziąć gorący prysznic i wskoczyć pod kołdrę. Nie było mi dane w hotelowych warunkach, poszedłem do łóżka spać, wiedząc, że nazajutrz na pewno będę chory.

Wracając do tutejszych pań. Afganistan już wcześniej nie był łatwym miejscem do życia dla kobiet. Teraz jednak Talibowie odbierają kobietom kolejne prawa: do edukacji, swobodnego poruszania się, a nawet używania głosu na ulicy. Myślę, że wraz z ograniczaniem wolności w Afgankach gaśnie swoista nadzieja. Żyją w kraju, w którym nigdy nie mogły robić tego, czego by chciały, nawet przed talibami. Musiały ubierać się w określony sposób, nie mogły robić rzeczy, które były dozwolone przez prawo, ale nieakceptowalne społecznie. Ale wciąż mogły się uczyć, wciąż jakoś widziały swoją przyszłość w tym państwie. Gdy mi to odebrano, straciły nadzieję. Obecnie Talibowie zdelegalizowali działalność salonów piękności, które wielu kobietom zapewniały nie tylko pracę, lecz także jedno z nielicznych miejsc odpoczynku i socjalizacji w ultrapatriarchalnym, konserwatywnym środowisku. Wymazywanie kobiet odbywa się na poziomie symbolicznym. Ich twarze są zamalowywane na plakatach i billboardach, nie widniały nawet na salonach piękności, gdy te jeszcze funkcjonowały. Z czasem sprzedawcy zaczęli zakrywać plastikowymi workami głowy kobiecych manekinów i widziałem to na własne oczy oglądając sklepowe witryny. Twarze prezenterek telewizyjnych i gościń w programach zostały zasłonięte co najmniej maseczkami. Podobnie jest na ulicach, bazarach, w sklepach dla kobiet. Kobiety muszą być nieustająco czujne, czy na przykład nie zsuwa im się chusta, nie powinny się śmiać.

Smutne jest to, że choć jeszcze żadne państwo świata nie uznało oficjalnie rządu talibów, obserwuje się swoistą normalizację ich władzy.

W Bamian natrafiliśmy na pozostałości z wojny z Rosjanami. Czołgi porozrzucane po całej okolicy, niektóre kolorowo pomalowane, inne po prostu porzucone z upływem lat zmieniły się w  metalowe wraki.

Każdy poranek w nowym miejscu zaczyna się tak samo: od wizyty u lokalnego Dyrektora ds. Informacji i Kultury, który wystawia naszej grupie przepustki i bilety wstępu. Są niezbędne by przejechać przez rozlokowane wszędzie posterunki policji.

Kilka minut od naszego hotelu znajdują się pozostałości Shahr e Gholghola ostatniej walki z hordami mongolskimi. Mongołowie oblegali cytadelę, niszcząc ją i zabijając wszystkich w środku. Krzyki umierających ofiar słychać było w całej dolinie Bamyan. Hałas wściekłej przemocy nadał cytadeli współczesną nazwę „Miasto Krzyków”. Pogoda w środku jesieni jest błogo przejrzysta i słoneczna, każda chwila dziennego światła w prowincji jest niezapomniana. Ostrzegani nas tylko, że ruiny zostały zaminowane w czasie wojny i mimo że nie widać żadnych czerwonych ani białych skał, zdecydowanie zaleca się, aby trzymać się wyłącznie wydeptanej ścieżki na szczyt. Na szczycie zostaliśmy zatrzymani przez pakistańskich oficjeli, którzy zagadywali nas i robili zdjęcia z ukrycia. Ich dziwne zachowanie i jeszcze dziwniejsze pytania wzbudziły czujność Ruhollah, który przypomniał nam aby nie zdradzać żadnych szczegółów naszego przejazdu, nazwy hotelu ani dokąd planujemy pojechać. Sytuacja zrobiła się mało przyjemna, zeszliśmy ze wzgórza i odjechaliśmy..

Lokalny bazar mijaliśmy kilka razy dziennie, mijając rozlegle pola pszenicy i ziemniaków, pomyślałem że musi tu był szczególnie późnym latem, kiedy można oglądać młócenie zboża przez zaprzęgnięte woły. Niestety, w Afganistanie lepiej nie spacerować samemu ani spędzać dłuższego czasu w jednym miejscu, zwłaszcza jeśli nie mówi się w miejscowych językach. Nie pomagają nawet noszone lokalne stroje, wciąż przyciągamy ogromną uwagę jako ludzie z Zachodu, gdziekolwiek się udajemy musimy być w ciągłym ruchu. Lakalny bazar ma też swoją smutną historie, to tutaj kilkanaście miesięcy temu zastrzelono grupę turystów.

Shahr e Zohak – twierdza chroniona wałami obronnymi, zbudowanymi wzdłuż stromych klifów ograniczających teren, które były wyposażone w kilka wież strażniczych, z których niektóre stoją do dziś. Cytadela była chroniona przez trzy kolejne rzędy murów i znajdowała się na najwyższej części wzgórza. Z powodu długotrwałego narażenia i braku konserwacji, pogłębionego przez ostatnie okresy wojny, wiele konstrukcji na tym terenie zawaliło się lub jest podatnych na zawalenie. Wspinaczka nie trwała długo, ale ostre powietrze mroziło nozdrza i gardło. Część grupy zdecydowała się kontynuować wspinaczkę na sam szczyt, zostałem na przedostatniej stacji wystraszony, że droga prowadząca na wierzchołek prowadziła po drobnoziarnistej, piaszczystej skarpie, bez balustrady, zabezpieczeń, barierek czy choćby kijków.

Prowincja Bamian jest bardzo konserwatywna, o tutaj w 2001 roku noworządzący Afganistanem Talibowie zniszczyli za pomocą rakiet i ognia artyleryjskiego oraz środków wybuchowych dwa największe posągi Buddy, bo uznali ich istnienie za sprzeczne z zasadami islamu. Miejsca po ich istnieniu w wykutej skalnej niszy widzę z hotelowego balkonu. Dwa kolosalne Bamiyan Buddhas były prawdopodobnie najważniejszym stanowiskiem archeologicznym w tym kraju od ponad tysiąca lat. Były to największe stojące postacie Buddy na świecie. Ogólnoświatowa burza protestów przeciwko zniszczeniu Bamiyan Buddów najwyraźniej zaskoczyła przywódców talibskich. Wielu obserwatorów, którzy być może nawet nie słyszeli o posągach przed marcem 2001 roku, było oburzonych atakiem na światowe dziedzictwo kulturowe. Rzeczywiście z bliska widok jest przytłaczający, spotkaliśmy paru Talibów z bronią, z wyrazami na twarzy tęskniącymi za rozumem, wokoło biegało mnóstwo obdartych dzieci żebrzących o pieniądze. Bamian stało się symbolem niebezpieczeństw związanych z radykalizacją polityczną, obecny rząd Afganistanu oficjalnie chce teraz zwiększyć wartość miejsca przesiąkniętego historią, aby przyciągnąć turystów z całego świata. Taka jest oficjalna wersja całej narracji. Z drugiej strony coraz głośniej mówi się, że jesteśmy świadkami cichej eksplozji w Bamian i w całym Afganistanie. Talibowie nie użyją materiałów wybuchowych, aby zniszczyć miejsca dziedzictwa kulturowego, to, co robią, jest gorsze. Pozwalają na stopniowy upadek Doliny Bamian i innych miejsc dziedzictwa, zmieniając system edukacji tak, aby historia i kultura nie były nauczane obiektywnie, a sztuki, które są sprzeczne z ich przekonaniami, były przechowywane w piwnicach muzeów i wymazywane z pamięci. Obszary wokół klifu padły ofiarą grabieży, nielegalnej budowy i wykopalisk, które zagrażają całkowitemu unicestwieniu tego miejsca. Zniszczenia wykraczają poza klif Bamian, a pobliskie stanowisko w Mieście Krzyków cierpi z powodu podobnego zaniedbania i złego traktowania.

Jest ciepło, świeci słońce, niebo jest bezchmurne i niebieskie. Przestrzegano nas żeby zabrać ze sobą cieple kurtki, ale zwykły polar noszony pod tuniką zdaje się mi wystarczać.

Po śniadaniu pojechaliśmy zobaczyć Sanktuarium w Gazur Gah – kompleks grobowy sufickiego świętego. Przestrzegano nas przed pogodą, że może być zimno, ale jak dotąd nie marznę chodząc w samej tylko sukience. Nie opanowałem jeszcze wyrafinowanej sztuki korzystania z toalety w tym stroju, ale plan mam ambitny że do końca pobytu opanuję trudną umiejętność robienia jedynki bez pozostawiania śladów na sobie. Co do mojego nowego stylu to muszę przyznać że długie, luźne, obszerne, powłóczyste stroje są naprawdę wygodne, stanowią dobrą ochronę przed słońcem, a zarazem utrzymują ciało w wilgotności (pot nie wsiąka w strój, lecz zostaje na ciele). Wsiadając do auta za każdym razem przynajmniej jeden z panów musi powiedzieć: uważaj, nie siadaj mi na sukience, co za każdym razem jest bardzo zabawne.

Na terenie kompleksu spotkaliśmy jednego Talibana, znajomego naszego lokalnego przewodnika. Początkowo nieśmiało i z rezerwą podchodził do naszej grupy, groźnie patrząc w stronę jedynej kobiety w naszej grupie, podczas gdy my zafascynowani hipnotyzującym spojrzeniem chodziliśmy wokół niego i jego brody oraz karabinu. Podchody trwały dobry kwadrans, nasze spojrzenia były coraz dłuższe, potem pojawił się nawet lekki uśmiech suma summarum pan Talib zrobił sobie z nami pamiątkowe zdjęcie.

W południe wróciliśmy samolotem do Kabulu skąd odebraliśmy nasze bagaże, pojechaliśmy na wyśmienity lunch z prawdziwym espresso po czym wyruszyliśmy w czterogodzinną podróż do miasta Bamian – miasta w środkowym Afganistanie w górach Hindukusz. Bamian to głęboka prowincja w porównaniu z resztą kraju, ciepła woda leci w kranach tylko w wyznaczonych godzinach, podobnie prąd dostarczany jest tylko rano i wieczorem przez kilka godzin. Głęboka prowincja przejawia się też w bardzo dużym konserwatyzmie mieszkańców i lokalnych władz. Podczas kolacji w hotelu wpadła do nas banda zamaskowanych uzbrojonych po zęby talibańskich żołnierzy eskortująca lokalnego szefa prowincji, który chciał nam życzyć smacznego. Ze względu na liczebność ochrony i mało przyjazne spojrzenia nikt nie wychylił się, żeby zaproponować panom pozowania do wspólnego pamiątkowego zdjęcie.

Nasz hotel ma w swojej nazwie słowo „royal”, ale z królewskiego ma tylko określenie, bo obsługa jak i warunki panujące w hotelu pozostawiają wiele do życzenia. Jesteśmy w kraju trzeciego świata i wszyscy doświadczamy warunków tutaj panujących. Nie narzekamy, wiedzieliśmy na co sie pisaliśmy, ale moja łazienka jest delikatnie mówiąc brudna, sedes zasikany, jak w nocnej dyskotece w sobotni wieczór po godzinie 4. Z łóżka dopiero ktoś wyszedł, widać jeszcze odciśniętą głowę na poduszce, autentycznie jakby ktoś dopiero co wstał, wylazł z pokoju a ja dostałem po nim klucze. Żałowałem, że nie wziąłem własnego śpiwora, choćby najcieńszego albo większej ilości ręczników, żeby móc odseparować się od oferowanej pościeli, ludzkich włosów, jakiś resztek i bóg wie czego jeszcze. Syf nie do opisania, kiła i mogiła. Włączyłem klimatyzację jako jedyny sposób dogrzania pomieszczania, ale wywiew który wydobywał się z podwieszanej jednostki był pewnego rodzaju zagadką, nad którą wolałem się nie zgłębiać.

Mam bardzo ładny widok z balkonu, okazuje się, że hotel posiada basen.

Wieczorem wróciłem do pokoju, w ostatniej chwili wziąłem ciepły prysznic po czym wszędzie zgasło światło i trzeba było jakoś zasnąć.

Spało mi się nad wyraz dobrze po mimo że budziłem się w nocy regularnie. Kładąc się wieczorem do łóżka dziękowałem szczęściu, że pod prysznicem była ciepła woda a zza gołych rur, wystających ze ścian, nic mi nie wypełzło kiedy akurat miałem zamydlone oczy. Wcześnie rano lecieliśmy na jeden dzień do Heratu – miasta i prowincji w zachodnim Afganistanie, skąd mieliśmy po dwóch dniach wrócić do Kabulu i wyruszyć na wschód w stronę Bamian w górach Hindukusz. Odkryłem że wszyscy podróżowali z małymi plecakami, tylko ja tarabaniłem się z wielką torbą na co miałem swoje usprawiedliwienie, bo przed i po podróży planowałem pobyt w gorącym Dubaju. Nie chciałem spowalniać grupy, kontrola na lotniskach jak i nadawanie bagażu nie należą do najprostszych tutaj, dlatego przepakowałem się do bardzo małego plecaka. Byłem z siebie dumny, że jak chcę, to potrafię i nie zostanę zapamiętany z wyjazdu jako „this guy with a huge bag”. Poza tym od dziś mogliśmy chodzić już tylko w lokalnych strojach, więc prócz bielizny na zmianę i paru kosmetyków nie potrzebowałem niczego dodatkowo.

Opatrzność nade mną czuwała, bo przed wjazdem na teren lotniska najpierw skontrolowano nam paszporty, potem kazano wyjść z samochodu i pokazać bagaż, nim doszliśmy do wejścia na teren terminalu jeszcze trzy razy przechodziliśmy przez bramki security, a po odebraniu kart pokładowych na kontroli bezpieczeństwa sprawdzali praktycznie każdy pojedynczy przedmiot wnoszony na teren stanowisk odlotu. Reguła opakowań płynów do 100mil nie wydaje się tutaj sztywno obowiązywać, Vivien wyrzucili połowę kosmetyków choć znajdowały się w przepisowych rozmiarach, w kuble bezlitośnie lądowało wszystko co było w spreju.

W samolocie zagadał mnie miły pan i opowiedział mi, m.in. że Herat znany jest z winogron, że tutejsze odmiany są wyjątkowo słodkie o oryginalnej barwie i smaku. Bez sensu wypaliłem czy produkują z nich wino na co pan popatrzył na mnie z niedowierzaniem.

W Heracie często wpadaliśmy na grupy Talibów, panów z długimi brodami, w restauracji przy stoliku obok przysiadło się do nas ośmiu, karabiny AK-74 ułożyli niedbale przy ścianie, częściowo za naszymi plecami przez co zrobiło się nam lekko nieswojo, ale tylko przez chwilę. Niestety cały czas obowiązuje nas zakaz beztroskiego robienia zdjęć wszędzie i każdemu, choć w takich jak ten momentach, każdego z nas niewyobrażalnie kusi żeby się wyłamać.

Na noc zatrzymaliśmy się w hotelu Sadaf International, jako jeden z dwójki szczęśliwców załapałem się na olbrzymi suit z osobną sypialnią i dwoma łazienkami. Jedyny mankament tego miejsca był taki, że w nocy było zimno i nie działało sprawnie ogrzewanie.

Prowincja Herat była jednym z pierwszych ważnych pól bitewnych podczas radzieckiej interwencji w Afganistanie i do dziś pozostała obszarem aktywnych walk partyzanckich. Herat jest miastem starożytnym z wieloma zabytkowymi budynkami, chociaż te ucierpiały podczas różnych konfliktów zbrojnych w czasie ostatnich kilku dekad. Miasto zdominowane jest przez resztki cytadeli zbudowanej z czasów Aleksandra Wielkiego, meczetów lekko sfatygowanych po ostatnim trzęsieniu ziemi.

Ludzie nazywają je miastem wiedzy i cywilizacji, a miejscowi urzędnicy starożytnym Heratem. W końcu ta prowincja szczyci się tysiącami lat historii, przed i po inwazji Aleksandra Wielkiego aż do rządów któregoś tam cesarza.

Sama prowincja Herat była miejscem narodzin wielu poetów, malarzy, architektów, muzyków i perskiego szacha najsilniejszego władcy irańskiej dynastii. Populacja szacowana jest na 4 miliony i jest drugim najbardziej zaludnionym miastem w Afganistanie po Kabulu.

Pierwszą atrakcją w mieście była wizyta w oszałamiającym, błękitnym Wielkim Meczecie miasta, położonego w sercu zatłoczonego bazaru. Raz po raz zaczepiali mnie tutejsi mieszkańcy z pytaniem czy mówię w paszto, farsi albo po uzbecku, bo po angielsku nie daje się z nikim tutaj dogadać.

Odwiedzając to miejsce po raz drugi późnym południem, skorzystaliśmy z okazji odwiedzenia pobliskich sklepów z antykami, pięknymi kamieniami oraz tradycyjną biżuterią.

Odwiediliśmy też cytadelę Qala Ikhtyaruddin, znajdującą się niedaleko meczetu, absolutnego miejsca do zobaczenia w Heracie. Fort/pałac z dużymi wieżami i murami widocznymi z daleka, został zbudowany przez Aleksandra Wielkiego na ruinach już istniejącego fortu, aby chronić Imperium Macedońskie przed buntem ludu. Służąc przez lata jako cytadela i zamek, fort popadał jednak w ruinę.

Dziwnie czułem się oczekając z innymi współpasażerami przy bramce do wejścia do samolotu odlatującego do Kabulu. Kontrastowaliśmy gołym okiem w każdym szczególe. Odstawałem zarówno wyglądałem, jak i strojem. Na tle czarnych, białych czasami jasnobrązowych ubiorów wyglądałem jak kolorowy ptak w jasnobiałym t-shircie w paski, kolorowych adidasach, bez brody czy wąsów i jeszcze z ogoloną głową. W samolocie głównie mężczyźni, niektórzy z zegarkami jakby z odpustu: złotymi, mocno świecącymi, wysadzanymi świecidełkami imitującymi diamenty czy inne kamienie szlachetne. Raz po raz zdarzał się ktoś w bardziej zachodnim stroju, ale była to rzadkość zwłaszcza, że Talibowie zakazali mężczyznom noszenia zachodnich strojów czy nawet dżinsów. Samolot Airbus 340-300 prywatnych linii Kam Air na pierwszy rzut oka przeżył wiele, ale to i tak jedna z najbardziej rzetelnych linii lotniczych obsługująca kierunek Afganistanu. Dopiero niedawno dowiedziałem się do Kabulu znowu lata Turkish, ale że potrzebowałem wizy i tak skazany byłem na lot przez Dubaj. Siedzący obok mnie miły pan niespodziewanie wyciągnął woreczek wypełniony nerkowcami, prażonymi pistacjami, migdałami i rodzynkami, rozwinął go i częstował mnie smakołykami przez cały czas trwania lotu. Za każdym razem kiedy nie potrafiłem rozłupać pistacji, zabierał ją ode mnie, rozłupywał zębami i oddawał na dłoni. Po kwadransie uprzyjmosci było wspólne selfie w samolocie oraz wymiana numerów na whatsup. Przysnęło mi się nie długo po starcie, było grubo po 4 nad ranem, akurat roznosili posiłek. Sąsiad zadbał o mnie, bo kiedy otworzyłem jedno oko, na moich kolanach wylądował plastikowy pojemnik z ryżem i kurczakiem. W ramach barteru oddałem mu baton czekoladopodobny, za który podziękował. Na obsługę samolotu bałem się patrzeć, ciekawiło mnie jak pracują i jednocześnie jak dobrze wyglądają z tymi pełnymi, starannie dopracowanymi i zadbanymi brodami. Każde zbyt przydługie spojrzenie w ich stronę powodowało, że pan podbiegał do mojego fotela z wzorkiem pytającym czy czegoś mi nie potrzeba? Lecieliśmy nie całe 180 minut z czego 3/4 lotu przespałem.

Momentu lądowania oraz widoku po wyjściu z samolotu zaraz po wylądowaniu nigdy nie zapomnę: było magicznie, tak jakby filmowo, słońce dopiero wschodziło, mocno raziło oczy, olbrzymie silniki odrzutowe na tle olbrzymich pasm gór i budynek lotniska, które pamiętałem ze zdjęć zagranicznej prasy. Autobusem podjechaliśmy do terminalu, szybko dostałem pieczątkę w paszporcie, potem jeszcze jakaś deklaracja cudzoziemca, zdjęcie i mogłem stanąć w tłumie pasażerów czekających na bagaż. Nie było to łatwe zadanie, taśmy nie były ponumerowane, ktoś z obsługi wskazał mi taśmę skąd powinny wyjechać bagaże lotu z Dubaju. Przedostanie się tam nie było proste, przejście blokowały wszechobecne wózki oraz tłumy mężczyzn i ciekawskich dzieci. Kontrola celno-bagażowa odbyła się jeszcze szybciej, niezatrzymywany wszedłem do całkiem sporej strefy wolnocłowej, nie było czasu rozglądać się na boki, tłum napierał chciałem jak najszybciej dostać się do wyjścia gdzie czekał na mnie lokalny przewodnik. Minąłem olbrzymi znak z napisem I love Afghanistan, skręciłem w lewo i wszedłem w jeszcze bardziej dziki tłum oczekujących na przyjezdnych gapiów. Co któryś proponował taksówkę, internet, rozmaity obwoźny towar albo zwykłą pomoc – oczywiście nie bezinteresownie.

Mniej więcej w tym samym czasie co mój, wylądował samolot ze Stambułu, spotkałem znajome twarze, szybko i sprawnie zapakowaliśmy się do auta i ruszyliśmy w stronę hotelu w dzielnicy Shahre Naow. Nasz przewodnik pozwolił nam zjeść szybkie byle jakie śniadanie, napić się kawy, mieliśmy szansę osobiście przedstawić się naszemu afgańskiemu przewodnikowi, którym okazał się Ruhollah. Do końca wieczoru jego imię ewaluowało przechodząc przez każdą możliwą błędną odmianę: Ruhallo, Ruhajło, Rucollah, Ruhulla, Ricola itp.

Różne wymiany kulturowe w historii narodu wpłynęły na tradycyjne style i smaki współczesnych strojów i krojów afgańskich. Te tradycyjne, zarówno dla mężczyzn, jak i kobiet, zazwyczaj zakrywają całe ciało, ze spodniami zebranymi w pasie, luźną koszulą lub sukienką i jakąś formą nakrycia głowy. Standardowy tradycyjny strój męski składa się z tuniki, koszuli, spodni i opcjonalnego nakrycia głowy. Wybrałem kolor i wzór materiału, przewodnik pomógł dobrać mi kamizelkę, chustę dokupiłem sobie u lokalnego ulicznego sprzedawcy pod sklepem krawca. Turbany (lungis) noszone są w całym kraju, ale materiał, kolor i styl różnią się w zależności od regionu. Przymierzyłem kilka, ale z decyzją o kupnie wstrzymam się, aż odbiorę swoją tunikę.

Pieniądze, dolary wymieniamy wprost na ulicy, studolarowe chrupiące banknoty z niebieskim paskiem cieszą się lepszym przelicznikiem niż 20 i 50. Mniejszych w ogóle nie chcą wymieniać.

Prosto od krawca pojechaliśmy do świątyni Sakhi odwiedzanej głównie przez Hazarów. Kobiety podchodziły nieśmiało prosząc o wspólne zdjęcie z jedyną podróżującą z nami kobietą. Warunek był jeden, zdjęcia nie mógł robić lokalny mężczyzna. Raz w zamieszaniu jakiś Hazar wziął do ręki komórkę i zrobił kilka fotek, za co zaraz został skarcony uderzeniem w tył pleców przez patrolującego teren Taliba.

W ataku w lipcu 2016, do którego przyznało się tzw. Państwo Islamskie, zginęło tutaj 80 osób. Szyiccy muzułmanie stanowią około 15% populacji Afganistanu, a wielu z nich pochodzi z grupy etnicznej Hazara.

Na bardzo wczesną kolację udaliśmy się do restauracji Bukhara, kulinarnej oazy miasta, w której można delektować się bogactwem smaków i żywą kulturą kraju, który zwiedzamy. Pierwsza wspólna kolacja więc na stole musiał wylądować kebab z kurczaka, który spożywałem z czymś, co lokalni nazywają doogh albo dugh – napój wytwarzany z jogurtu i wody z dodatkiem soli i pieprzu podawany schłodzony z lekką pianką.